مراتب اجمال و تفصيل و تطبيق كتاب تكوينى با كتاب تدوينى بدان اى فرزند يارىشده ! عالم ، دو عالم است : عالم امر و عالم خلق 12 ، و هريك از آن‌دو كتابى ، از كتاب‌هاى خداى متعال است و هر كتابى را فاتحه‌اى است ، و تمام آن‌چه كه در كتاب ، مفصل است در فاتحه آن مىباشد . و مجمل است ، به اعتبار اجمال آن‌چه كه كتاب در آن ( فاتحه ) مفصل مىباشد ام الكتاب 13 ناميده مىشود ، و به اعتبار تفصيل آن‌چه كه در آن ( فاتحه ) مجمل است - در بعد مرتبه‌اش كه به نام مرتبه تفصيل ناميده مىشود - كتاب مبين ناميده مىشود ، و هر موجودى در اين ( كتاب ) به اعتبارى حروف است و به اعتبارى سوره و به اعتبارى فرد و منقطع است و به اعتبارى مركب ، زيرا ما وقتى در ذات هر موجودى ، بدون اين‌كه در وجوه و خواص و عوارض و لوازم و حد آن نظر كنيم ، از همه اين‌ها مجرد و رهاست . پس به اعتبار تجردش از همه ، آن را حرف مىناميم ، و چون گونه‌ها و ويژگىها و پيامدها و لوازم آن‌ها را ملاحظه كنيم و بدان ( ذات موجود ) نسبت دهيم ، به اعتبار اضافه و نسبت ما مر همگى را بدان ( ذات ) آن را كلمه مىناميم ، و به اعتبار تجرد هر موجودى از اضافات و نسبت‌ها و امتياز بعضى از آن‌ها از بعض ديگر ، حرف مجرد مقطعه مفرده ناميده مىشود ، و به اعتبار عدم تجردش از اضافات و نسبت‌ها ، و عدم امتياز بعضى از آن از بعض ديگر - بلكه ورود بعضى از آن در بعض ديگر - الفاظ مركب ناميده مىشود ، و به اعتبار جدا كردن بعضى از مراتب كليات از بعض ديگر و وقوع هر موجودى در مرتبه خود ، سوره ناميده مىشود .